Zajmuję się zagadnieniami interdyscyplinarnymi z zakresu fizyki, historii i filozofii (metodologii) nauk ścisłych, historii nauki i jej metodologii, historii idei, zintegrowanego naukoznawstwa i ich związków z kulturą humanistyczną (filozofią i religią), a także organizowaniem działalności naukowej: rozwijaniem nowoczesnych czasopism naukowych (z wykorzystaniem wiedzy inżynierskiej), redagowaniem publikacji naukowych oraz organizowaniem posiedzeń, sympozjów, konferencji naukowych.
Badania kopernikańskie
Interesuje mnie szczegółowa analiza treści prac Kopernika z zakresu nauk ścisłych, geneza tych prac oraz wieloaspektowa recepcja ich treści w całości kultury.
Poświęciłem tej problematyce rozprawę doktorską (1997, Promotorem rozprawy był ks. prof. dr hab. Michał Heller, który w 2008 roku został laureatem prestiżowej Nagrody Templetona, nazywanej religijnym Noblem) i trzy monografie:
- rozprawę habilitacyjną (2004),
- monografię profesorską (2009, za którą zostałem wyróżniony w 2010 r. Nagrodą Naukową im. Mikołaja Kopernika Fundacji Miasta Krakowa, przyznawaną co pięć lat przez Polską Akademię Umiejętności).
Jestem jak dotąd jedynym badaczem, który może wykazać się takim osiągnięciem. Odsyłam do uważnej analizy treści tych monografii.
Ponadto opublikowałem kilka artykułów i monografię zbiorową pod moją redakcją naukową na temat krytyki tezy o odkryciu grobu i szczątków Mikołaja Kopernika (po polsku i w tłumaczeniu na język angielski). Głoszę szczegółowo uzasadnioną tezę, że z perspektywy metodologii badań empirycznych nie przedstawiono dotąd poprawnych dowodów na odkrycie szczątków Mikołaja Kopernika. Innymi słowy, twierdzę, że mylą się w tej kwestii nie tylko autorzy hasła „Mikołaj Kopernik: Losy szczątków Kopernika” w Wikipedii, ale przede wszystkim sami autorzy rzekomego odkrycia ogłoszonego na łamach prestiżowego The Proceedings of the National Academy of Sciences (USA). Odsyłam do uważnej analizy moich publikacji na ten temat.
Historia i filozofia nauki i nauk ścisłych
W mojej trzeciej pracy magisterskiej, poświęconej filozofii nauki i noszącej tytuł: O rozwoju Popperowskiej filozofii nauk ścisłych. Metoda archiwum, metoda syntetyczna oraz metoda przekładu (Wydział Filozoficzny, Papieska Akademia Teologiczna, Kraków 1998), 181 ss. (Promotor: ks. prof. dr hab. Michał Heller), wprowadziłem trzy metody recepcji / interpretacji poglądów filozoficznych: metodę archiwum (polegającą na dosłownym streszczeniu podglądów), metodę syntetyczną (polegającą na wyborze głównych idei) oraz metodę przekładu (na inny język filozoficzny).
Na gruncie historii nauk ścisłych zajmowałem się m.in. szczegółową analizą dokonań Władysława Natansona z zakresu fizyki teoretycznej: dynamiki uogólnionej i statystyki kwantowej.
Na gruncie metodologii historii nauki jestem autorem idei hermeneutyki badawczej (ogółu środków interpretacyjnych użytych w badaniach) oraz idei hermeneutyki tekstu (ogółu środków interpretacyjnych użytych do zrozumienia analizowanego tekstu). Po raz pierwszy idee te zastosowałem w badaniu dokonań Thomasa Samuela Kuhna.
Na gruncie historii i filozofii nauk ścisłych jestem m.in. autorem hipotetyczno-dedukcyjnej metody myślenia korespondencyjnego. Twierdzę, wbrew np. Thomasowi S. Kuhnowi i Paulowi Feyerabendowi, że istnieje metoda nauk ścisłych i jest nią właśnie wskazana powyżej metoda. Początki tej metody sięgają czasów starożytnych: elementy tej metody znajdziemy u pracach Platona, Hipparcha, Ptolemeusza oraz Archimedesa, a później także u Mikołaja Kopernika. Stosowali tę metodę m.in. Izaak Newton, Niels Bohr, Albert Einstein, Werner Heisenberg oraz Erwin Schrödinger.
Naukoznawstwo
Interesuje mnie z jednej strony historia naukoznawstwa, a z drugiej jego twórcze rozwijanie.
Twierdzę (na arenie krajowej i zagranicznej), m.in. że naukoznawstwo jako dyscyplina naukowa, powstała nie gdzieindziej, lecz w Polsce, w latach 1910–1939, dzięki interakcji warszawskich filozofów (pozytywistów i ich krytyków) oraz członków Szkoły Lwowsko-Warszawskiej i Kasy im. Dr. Józefa Mianowskiego.
Rozwijam zintegrowane naukoznawstwo (łączące zalety różnych dyscyplin naukoznawczych) i z tej perspektywy krytykuję ideologie / patologie cytowań, punktozy oraz grantozy, opartych na naiwnej, niekrytycznej, nienaukowej wierze w cytowania, bibliometrię oraz naukometrię i niestety stanowiących ideową podstawę ministerialnego modelu ewaluacji dorobku naukowego.
Jestem autorem Modelu uniwersytetu nowego humanizmu, którego rdzeniem ideowym jest nowy humanizm Georga Sartona (łączącego przymioty starego humanizmu i nauk ścisłych) i zintegrowane naukoznawstwo.
Rozwijam transparenty model ewaluacji czasopism naukowych, określony przeze mnie mianem Transparentnego modelu ewaluacji czasopism Pracowni Naukoznawstwa IHN PAN. Sformułowałem zasady tego modelu i wprowadzam na bieżąco drobne modyfikacje tych zasad (zależnie od aktualnego stanu różnego rodzaju baz czasopism) oraz dokonałem ewaluacji czasopism z historii nauki (zarówno polskich, jak i zagranicznych) i polskich czasopism z historii (we współpracy z mgr Dorotą Kozłowską).
Czasopisma naukowe
Od 2013 r. zajmuję się rozwijaniem czasopisma naukowego Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 2013–2015 były to Prace Komisji Historii Nauki PAU a od 2016 r. to Studia Historiae Scientiarum, aktualnie indeksowane m.in. w DOAJ, Scopus, WoS oraz w „Rankingu czasopism PN IHN PAN”.
Działalność ta zaowocowała badaniami naukowymi na temat mierzenia przy pomocy wskaźników liczbowych jakości czasopism naukowych.
Twierdzę, że przy pomocy bibliometrii / wskaźników liczbowych:
1) nie ma możliwości obiektywnego mierzenia jakości treści publikacji naukowych (wiąże się z tym autorska krytyka ideologii / patologii cytowań, punktozy oraz grantozy),
2) istnieje możliwość obiektywnego mierzenia jakości technicznej publikacji naukowych.
Ta druga idea stała się podstawą rozwijanego przez mnie „Transparentnego modelu ewaluacji czasopism Pracowni Naukoznawstwa IHN PAN”, który został zastosowany do ewaluacji czasopism zagranicznych i krajowych z historii nauki oraz czasopism polskich z historii. Osiągnięte wyniki są szczegółowo referowane w artykułach naukowych. Zob. bibliografia.
Fizyka teoretyczna
Moje badania z fizyki teoretycznej wiążą się z drugą rozprawą magisterską z zakresu fizyki (specjalizacja: fizyka ciała stałego): „Ciężkie fermiony jako silnie skorelowane układy wąskopasmowe”. Instytut Fizyki, Wydział Fizyki i Matematyki, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1987 (Promotor: ówcześnie doc. dr hab. Józef Spałek; będąc już profesorem w 2016 r. został on laureatem Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, tzw. polskiego Nobla).
Kontynuacja badań tej tematyki w polsko-amerykańskim zespole została sfinalizowana dwoma artykułami:
Spałek, J; Kokowski, M; Data, A.J.; Honig, J.M. 1989: Low-Temperature Properties of an Almost Localized Fermi Liquid. Solid State Communications 70(9), pp. 911–914. DOI: https://doi.org/10.1016/0038-1098(89)90294-9.
Spałek, J; Kokowski, M.; Honig, J.M. 1989: Low-temperature properties of an almost localized Fermi liquid. Physical Review B 39(7), pp. 4175–4185. DOI: https://doi.org/10.1103/PhysRevB.39.4175.
Dało mi to okazję poznać na początku mojej kariery zawodowej nowocześnie zarządzane czasopisma naukowe i wpłynęło po latach na moje zainteresowania: rozwijanie nowoczesnych recenzowanych czasopism naukowych (wydawanych w trybie otwartego darmowego dostępu) oraz rozwijanie transparentnego modelu ewaluacji czasopism naukowych.
Symulacje komputerowe
Moją pierwszą pracę naukową była rozprawa magisterska z zakresu fundamentalnych problemów techniki (stopień: mgr inż.): „Interpretacja rezultatów symulacji komputerowej dynamiki molekularnej w krysztale AgJ”. Instytut Informatyki, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków 1986. (Promotor: prof. dr hab. inż. Jacek Mościński).
W pracy tej udowodniłem – dzięki zastosowaniu metod analitycznych do równania tzw. dyfuzji wyższo-rzędowej, a następnie metod numerycznych (dzięki zastosowaniu symulacji), że autorzy symulacji (opisującej zjawisko dyfuzji jonów w krysztale AgJ) symulowali nie tylko prostą dyfuzję (opisywaną przez prawo Ficka), co było ich pierwotnym zamierzeniem, lecz również tzw. dyfuzje wyższo-rzędowe (opisywane wyższymi pochodnymi niż drugie prawo Ficka).